Nowatorskie badania akustyczne morświnów

Autor wpisu  Mariola Mol   kategoria       Marzec 5, 2014  

Naukowcy realizujący największy na świecie hydroakustyczny projekt badawczy pod nazwą SAMBAH, odczytali zapisy z podwodnych detektorów. Program ma za zadanie  poszukiwać miejsc i okresów występowania morświnów na naszym morzu.

Właśnie zakończyła się faza terenowa. Są zatem pierwsze informacje o tym, gdzie współcześnie żyją te tajemnicze, niezwykle rzadkie i zagrożone wyginięciem zwierzęta. Realizatorem badań w polskich obszarach morskich jest zespół helskiej Stacji Morskiej Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego w partnerstwie z Oddziałem Morskim Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej PIB w Gdyni.

Naukowcy wiedzą już, że morświny są obecne w dużej części Morza Bałtyckiego, a zasięg ich występowania sięga po Wyspy Alandzkie. Danych dostarczył dwuletni program badań hydroakustycznych pod nazwą SAMBAH. Rejonem o największym zagęszczeniu morświnów jest południowo – zachodnia część wód Danii. Większą liczbę detekcji odnotowano również u południowych wybrzeży Szwecji i wzdłuż wybrzeży Niemiec, niż u brzegów Polski i dalej na wschód.

Bałtycka populacja morświna uznana została w 2008 r. za krytycznie zagrożoną wyginięciem. Klasyfikacja ta oparta była o skromną, ale najlepszą dostępną wówczas wiedzę o liczebności tych zwierząt. Wiedza ta pozyskana została tradycyjnymi metodami szacowania liczebności tych waleni, które nie do końca sprawdziły się w przypadku populacji o tak małym zagęszczeniu. Dlatego też, w projekcie SAMBAH zastosowano nową metodę, która wykorzystuje możliwość ciągłego nagrywania przez stacjonarne detektory typu C-POD dźwięków wydawanych przez morświny dla potrzeb rozpoznawania przestrzeni, namierzania ryb czy porozumiewania się.

Projekt  jest największym dotąd realizowanym na świecie projektem naukowym z zastosowaniem stacjonarnego monitoringu akustycznego. Aby pozyskać dane z obszaru uznanego za historyczny zasięg morświnów, trzeba było na akwenach Bałtyku zastosować 304 detektory, które pracowały nieprzerwanie przez dwa lata. Tak długi okres badań i dbałość o ciągłość pozyskiwania danych były bardzo dużym wyzwaniem logistycznym.

Pierwszy etap analizy zdobytych danych zmierza do przetworzenia liczby detekcji pojedynczych dźwięków w gęstość i całkowitą liczebność zwierząt w badanym obszarze Bałtyku oraz do obliczenia średniej ich liczebności w wodach krajowych. Mimo, że morświny przemierzają duże odległości, a obecność ich nie ogranicza się do wód danego państwa, wiedza na temat ich przybliżonej liczebności w obszarach morskich każdego z państw bałtyckich jest istotna dla działań na rzecz tworzenia krajowych planów ochrony gatunku i siedlisk. Jest to niezbędne dla przetrwania tego gatunku w Morzu Bałtyckim.

Kolejnym krokiem będzie ustalenie obszarów o różnych stopniach zagęszczenia morświnów w celu stworzenia przestrzennego modelu w postaci dokładnych map sezonowej zmienności ich występowania w relacji do parametrów środowiska. Na ich podstawie możliwe stanie się zidentyfikowanie obszarów o szczególnym znaczeniu dla gatunku oraz wskazanie rejonów o podwyższonym ryzyku konfliktu z działalnością ludzką na morzu. Także ta wiedza będzie bardzo istotna przy tworzeniu i aktualizacji planów działania na rzecz lokalnej ochrony gatunku.

Wiedza z analiz dotyczących zagęszczenia oraz liczebności populacji morświnów będzie skompletowana wiosną, a rezultaty badań modelowych zostaną zaprezentowane jesienią 2014 roku. Konferencję podsumowującą rezultaty projektu SAMBAH zaplanowano na dni 8 i 9 grudnia 2014 roku w Parku Przyrody w szwedzkim Kolmården.


Morświn (Phocoena phocoena)


Morświn jest jednym z najmniejszych waleni uzębionych, jego długość wynosi od 1,5 do 1,9 m, a masa ciała od 50 do 70 kg (samice są większe od samców). Głowa pozbawiona jest charakterystycznego dla delfinów dzioba, a jego niewielka trójkątna płetwa grzbietowa ma ciemny, prawie czarny odcień. Wynurzanie morświna nad powierzchnię w celu zaczerpnięcia powietrza jest niemal niezauważalne, podobnie jak wydychane przez niego nad wodą powietrze. Żywi się on śledziami, szprotami, małymi dorszami i różnymi gatunkami ryb dennych, jak dobijakowate czy babkowate. Obszar występowania gatunku to wody umiarkowane północnej półkuli. Rejon Morza Bałtyckiego zamieszkują 3 populacje morświnów: 1. populacja zamieszkująca Bałtyk właściwy i wody sąsiadujące na północnym wschodzie, 2. populacja zamieszkująca Wielki i Mały Bełt oraz południowy Kattegatt, 3.populacja zamieszkująca północny Kattegatt (a także rejon poza Morzem Bałtyckim – Skagerrak i Morze Północne).

Mapa przedstawia 304 pozycje detektorów morświnów (C-PODów). Na 140 pozycjach morświny były odnotowane co najmniej jednokrotnie w ciągu dwóch lat (ciemne punkty), a na 160 pozycjach nie odnotowano ich obecności (O). Na 4 pozycjach (X) kilkakrotnie utracono sprzęt i nie pozyskano z nich żadnych danych.

Wartości poziomów detekcji, uśrednione dla wód wyłącznych stref ekonomicznych, oznaczone są odcieniami koloru niebieskiego.

Uzupełniające dane z rosyjskich wód Bałtyckich, gdzie posadowiono 9 detektorów, pozyskiwane są od maja 2013 r., a zakończenie nastąpi w maju 2014 r. Dotychczas nie zarejestrowano tam obecności morświna.

O autorze  

Dziennikarka. Mieszkająca to tu to tam. Szanuje cudza prywatność innych i tego samego wymaga od innych. Ulubiony sport narty. Pora roku zima.